martes, 27 de septiembre de 2016

ESCENAS DE CASA LABREGA EN TEMPOS PASADOS...por José Luis Lodos Ginzo



O canto do galo no puleiro era anuncio de que amencía, de que quedaba pouco tempo de dormida, que corta era a noite, sólo un pouquiño máis para desenrollarse das sabas e someterse  no corbertor, encoller as pernas pra manter o calor do corpo e durmir un chisquín , pechando os ollos pra abrilos sen deixalos cerrar ben e como se o tempo fora a morte, tirarse da cama para non volver a ela hasta a próxima noite.
Sentíanse na corte as vacas levantarse e o ruxir dos cornos  no pesebres, mentras cos cochos roñaban xunto ao baño cheo de esterco de tanto fozar; cheirabanlles os nabos cocidos, a auga morna e o salvado, pois a fariña de maiz non abundaba.
As mais, xa na cociña, riscaban o misto humedecido e encendian  a lareira, asoplaban a palla  de centeo que facía a cama   das estelas molladas, fumeaba gris enchendo toda casa, picaban os ollos e cos brazos estendidos  fincabase a parede para non chocar coa cabeza. Hasta co fume non atopaba abondos furados  pra salir, naide paraba na cociña, mellor irse pra corte ou salir fora da casa.
Pró muller ¡, berraba Manuel, tí que fugueira armaches aquí, xache dixen que coidaras de ter garabullos de pino enxuitos  pra prender a lareira.
Sí oh sí ¡, respondíalle María, ainda tes que decir, cando a culpa é túa de non gardala no cabanón  para que non chova por ela, sempre teño eu que cargar ca culpa.
Sabes, miña rola, que teño catarro e o fume faime toser.
O que che fai toser eche o  cuarterón, que non tés acabado o cigarro pra xa estar  facendo outro e eso que estás avisado por Don Victor cos os bronquios telos arritados.
Solo eso me faltaba oir, mira quén me da consellos,  que non saca o pitillo do canto da boca e ten tós coma miña  e  debe saber se   fai mal ou non que é  o médico, ou qué, él non ten bronquios?
O fume foise todiño, secuadra colleu medo ó oir os reproches entre Manuel e María.
Chegan a cociña os nenos, Manuel, Luis e María, a medio vestir, desgadellados, guerreando por si fuches tí, non fun eu, quedache claro.
Veña, veña, sentarse e caladiños ou non mirades que hora é para entrar na escola., despois Don Enrique mándanos recados para que vos espabilemos. Mai, o reló da abuela está parado nas tres.
Pro, fillos, o galo sempre canta de sete a oito da mañá.
Nesto, chega o pai ca caneta do leite, ainda se sinte o ruxir da espuma, o estoupido das boliñas da tona e o cheiro a galana,  dallo a muller para co poña a ferver.
Luisin dille a mai, eu quero o leite sin quentar e con azúcar. Enterra a cara na taza como si fora o remollo da vaca e sen alientar bebeo, cando se levanta do pozo ten a espuma blanca na nariz e nos labios, e limpiase pasando a lengua de esquerda a dereita e estirandoa pra lamber o bico, logo ca manga do jersei dalle a última pasada como si estubera abrinllantando os zapatos.

Manuel e María queren o leite fervendo, teñen a costumbre, antes de bebelo, de poñer as maos derriba das tazas pra quentalas e  despois ilo sorbendo entre suspiro e suspiro, facendo un ronquido acompasado que non envidia nada os dos cochiños na  maseira. Todos fomos nenos e sorbemolo a xeito.
Ála neniños, apurade, acabade de vestirvos, lavadevos na palancana e peinadevos a raia, que ainda vos leva unha hora chegar a escola.
Mai, mai, hoi vai chover moito e facer frio, o ceo  está cuberto  de nubes mouras.
Deixade de tolearme a cabeza, collede o paraguas de voso pai e levadeo, coidadiño co aire que non o revire, senón vaise cabrear e a culpa vou tela eu.
As vacas como orquesta de Riotorto ensaiando, berran múúú´, múúú, como si se puñeran tolas e síntese a Manuel amenazalas  con pouca amistade cos santos , mentras lles reparte o feixe de palla de avea pra que maten a primeira fame do día. Dúas irán  pra o xugo, hai que arar os pallares acubrindo o esterco para os nabos e a galana que da leite, pacer un coidillo.
María sale da casa cara o galiñeiro cun amasado de farelo e patacas. Desatranca o puleiro e salen as pitas unhas dacabalo doutras cacarexando e correndo como se viñeran do inferno,  detrás o galo raxado ca cresta roxa e erguida como dentes de tronzador,  rosma baixo o achegate a có, achegate a có  e arrastra polo chao a ala dereita e a esquerda se vai pra esquerda   sen deixar de rozar as  galiñas por tódolos lados hasta que a primeira que se  enguruña  o campeón subeselle ao lombo acoplando a vida ó placer do galiñeiro e  así a tódalas enguruñadas. Cando acaba estira o pescozo e pregona na aldea o kikiriki, sempre  hai outros que responden con kikiriki, porque tamén son galos.
María, dereitiña no centro do galiñeiro, co canado debaixo do brazo mira pra o galo e rise para sí, volta pra casa e chama por Manuel.
Manuel, Manuel¡¡, veño do galiñeiro e estuven mirando co galo que temos canta mui ben e eche traballador, cantos anos ten?.
Bueno, María, non me veñas ahora con historias do galo ou estás para foderme, estache mui folgado e ademáis pode escoller, cousa que pra outros está prohibido.
María, jejeje...non te ofendas home, cada ún fai o que pode a tí nonche fai falta escoller, chegache abondo a escollida, ou queres morrer novo¡
Cando ven a noite e  o cansancio dos traballos do día rindese ó sono, todos agardan con galo, cando mañá  amenza, cante máis tarde que de costumbre, pois ainda ainda faltan tres dias pra ser domingo e ir a misa.


(O galego empregado non está normatizado é o que falamos na zona)


Comparte en facebook e axúdasnos a chegar a máis xente.